Grand Mercure Hanoi - Upscale hotels & resorts

Du khách trong và ngoài nước có dịp đến với Hà Nội chắc hẳn sẽ không thể bỏ qua cơ hội thưởng thức những màn trình diễn nghệ thuật đặc sắc, “độc nhất vô nhị” tại Nhà hát múa rối Thăng Long – “Nhà hát duy nhất châu Á đạt kỷ lục biểu diễn múa rối nước 365 ngày/năm”.

1. Múa rối nước là gì?

Nếu bạn nghĩ xem kịch là phải ngồi trong một rạp hát lộng lẫy với ánh đèn chiếu vào sân khấu khô ráo, thì múa rối nước sẽ làm bạn thay đổi hoàn toàn định kiến đó.

Múa rối nước (hay còn gọi là Trò rối nước) là một loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống độc đáo của Việt Nam, ra đời từ vùng đồng bằng sông Hồng hơn 1000 năm trước. Thay vì dùng mặt sàn gỗ, “sân khấu” ở đây chính là mặt nước của những ao đình, hồ sen. Các nghệ nhân sẽ đứng sau một bức màn che, ngâm mình trong nước để điều khiển những con rối bằng hệ thống sào, dây phức tạp ẩn dưới mặt nước.

Đây  là sự kết tinh của trí tuệ nông dân Việt Nam – những người đã biến sự khắc nghiệt của lũ lụt thành một sân chơi nghệ thuật đầy mê hoặc.

2. Ngược dòng lịch sử: Từ cánh đồng lúa đến sân khấu thế giới

Ra đời vào khoảng thế kỷ 11 (thời nhà Lý), múa rối nước vốn là món quà tinh thần của những người nông dân sau những ngày gặt hái vất vả. Theo các văn bia cổ như bia chùa Đọi (Hà Nam), rối nước thường được biểu diễn để mừng thọ vua hoặc trong các dịp lễ tết quan trọng.

Ban đầu, rối nước chỉ là những buổi diễn tự phát giữa thiên nhiên. Sau này, nó được nâng tầm thành một môn nghệ thuật chuyên nghiệp với các phường rối nổi tiếng như Chàng Sơn, Đào Thục. Ngày nay, Hà Nội đã trở thành “thánh địa” của rối nước, nơi những nhà hát như Thăng Long đã đưa nghệ thuật này đi lưu diễn khắp thế giới, từ Paris đến New York, làm say đắm hàng triệu khán giả quốc tế.

3. Điều gì làm nên sự kỳ diệu của Rối nước?

Sân khấu “Thủy Đình” huyền bí

Điểm nhấn đầu tiên chính là Thủy Đình – ngôi đình trên mặt nước. Với mái ngói cong vút, cột gỗ chạm trổ, Thủy Đình tái hiện không gian làng quê Việt Nam xưa một cách chân thực nhất. Mặt nước đóng vai trò như một tấm gương khổng lồ, vừa che giấu bộ máy điều khiển tinh vi của các nghệ nhân, vừa phản chiếu ánh đèn tạo nên sự lung linh, huyền ảo cho mỗi cử động của con rối.

Ảnh: laodong.vn

Những con rối “có hồn”

Mỗi con rối là một tác phẩm điêu khắc dân gian làm từ gỗ sung – loại gỗ nhẹ và nổi tốt trên nước. Sau khi đẽo gọt, chúng được phủ nhiều lớp sơn mài để chống thấm và tạo màu sắc rực rỡ.

Nhân vật biểu tượng nhất chính là Chú Tễu – một anh chàng vui tính, bụng phệ, luôn nở nụ cười rạng rỡ và giữ vai trò dẫn dắt câu chuyện. Tễu chính là “người phát ngôn” của nhân dân, mang đến tiếng cười trào lộng và sự lạc quan.

Âm nhạc – Linh hồn của buổi diễn

Bạn sẽ không chỉ xem bằng mắt mà còn nghe bằng cả tâm hồn. Dưới làn nước là các nghệ nhân, còn bên cạnh sân khấu là một dàn nhạc dân tộc với đàn bầu, đàn nhị, sáo tiêu, và đặc biệt là tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã. Nhạc Chèo với những lời ca ngọt ngào, hóm hỉnh tạo nên một bầu không khí đậm chất hội hè, giúp khán giả dù không hiểu tiếng Việt vẫn có thể cảm nhận được cảm xúc của nhân vật.

Các nghệ nhân lồng tiếng cho các nhân vật rối. Ảnh:  thanglong.chinhphu.vn

4. Những vở diễn kinh điển bạn sẽ được thấy

Một buổi biểu diễn rối nước thường là tập hợp của nhiều tích trò ngắn, tái hiện đời sống sinh hoạt và các truyền thuyết dân gian:

• Bật mí cuộc sống nông thôn: Cảnh cày cấy, chăn trâu thổi sáo, đánh bắt cá… Bạn sẽ thấy những con vịt gỗ bơi lội tung tăng, hay những anh nông dân hì hục tát nước, tất cả đều cực kỳ sống động và hài hước.

Ảnh: baotintuc.vn

• Vũ điệu linh vật: Tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng) phun lửa, phun nước và nhào lộn cực kỳ điệu nghệ trên mặt nước.

Ảnh: baotintuc.vn

Ảnh: baotintuc.vn

Ảnh: baotintuc.vn

• Sự tích Hồ Gươm: Một trong những màn diễn quan trọng nhất tại Hà Nội. Câu chuyện vua Lê Lợi trả gươm báu cho Rùa Thần sau khi đánh đuổi giặc ngoại xâm sẽ được tái hiện ngay tại nơi nó sinh ra, mang lại một cảm xúc vô cùng thiêng liêng.

Ảnh: daidoanket.vn

5. Xem múa rối nước ở đâu khi đến Hà Nội?

Nếu bạn đang ở Thủ đô, có 3 địa điểm hàng đầu để trải nghiệm:

Nhà hát Múa rối Thăng Long (57B Đinh Tiên Hoàng)

Nằm ngay sát hồ Hoàn Kiếm, đây là địa điểm nổi tiếng nhất. Nhà hát này giữ kỷ lục châu Á về việc biểu diễn 365 ngày trong năm.

• Ưu điểm: Vị trí cực kỳ thuận tiện, chuyên nghiệp, âm thanh ánh sáng hiện đại.
• Lưu ý: Vé thường hết rất nhanh, bạn nên đặt trước ít nhất 1-2 ngày.

Nhà hát Múa rối Việt Nam (361 Trường Chinh)

Đây là “cái nôi” của rối nước Việt Nam với quy mô lớn hơn và nhiều thử nghiệm nghệ thuật mới lạ.

Ảnh: Facebook Nhà hat múa rối nước Việt Nam

• Ưu điểm: Sân khấu rộng, có cả biểu diễn rối cạn và rối nước kết hợp.

Làng rối nước Đào Thục (Đông Anh, Hà Nội)

Nếu bạn muốn một trải nghiệm “real” hơn, hãy bắt một chuyến xe về ngoại thành Đông Anh. Tại đây, bạn sẽ được xem rối nước giữa không gian làng quê thực thụ, được gặp gỡ các nghệ nhân nông dân và thậm chí là thử điều khiển con rối dưới nước.

Sân khấu múa rối nước Đào Thục

Những nghệ nhân hướng dẫn người dân làm rối nước.

6. Bí kíp dành cho khách du lịch

Để có một buổi xem rối nước hoàn hảo, hãy ghi nhớ những mẹo nhỏ sau:

• Vị trí ngồi: Hãy cố gắng chọn các hàng ghế từ 1 đến 4. Tuy có thể bị bắn một chút nước khi các “chú rồng” phun mưa, nhưng bạn sẽ nhìn rõ được từng chi tiết điêu khắc và biểu cảm của con rối.
• Chụp ảnh: Hầu hết các nhà hát cho phép chụp ảnh nhưng không được dùng đèn flash để tránh làm xao nhãn nghệ nhân và các khán giả khác.
• Ngôn ngữ: Dù phần thoại là tiếng Việt, nhưng các chương trình cho khách quốc tế thường có tờ rơi tóm tắt bằng nhiều thứ tiếng (Anh, Pháp, Nhật…). Thực tế, hành động và âm nhạc đã quá đủ để bạn hiểu câu chuyện rồi.
• Quà lưu niệm: Sau buổi diễn, bạn có thể mua những con rối gỗ nhỏ về làm quà. Đó là những món đồ decor đậm chất Việt Nam.

7. Kết luận: Tại sao múa rối nước lại đáng giá đến thế?

Trong thời đại của kỹ xảo điện ảnh và kính VR, múa rối nước mang đến một giá trị “thủ công” hiếm hoi. Nó nhắc nhở chúng ta về một thời mà con người sống hòa hợp với thiên nhiên, lấy mặt nước làm gương, lấy tiếng cười làm niềm an ủi.

Đến Hà Nội mà chưa xem múa rối nước thì coi như mới chỉ thấy cái vỏ mà chưa chạm được vào cái hồn của mảnh đất ngàn năm văn hiến này. Hãy dành một giờ đồng hồ, gác lại những lo toan, để bản thân được trở về làm đứa trẻ, ngây ngô cười theo bước chân của Chú Tễu trên mặt nước xanh rêu.